Ακράτεια Ούρων

Με τον όρο ακράτεια εννοούμε την ακούσια και συνήθως ξαφνική απώλεια ούρων. Η ακράτεια είναι μία παθολογική κατάσταση, με έντονες ωστόσο κοινωνικές προεκτάσεις.

Η ακράτεια έχει αντίκτυπο στη συναισθηματική, κοινωνική και ψυχολογική ζωή των ανθρώπων, στερώντας τους πολλές φορές καθημερινές απολαύσεις.

Αρκετοί δε, λόγω της έντασης του προβλήματος, οδηγούνται σταδιακά στον κοινωνικό αποκλεισμό, με συμπτώματα κατάθλιψης.

Πόσο συχνό φαινόμενο είναι η ακράτεια;

Υπολογίζεται ότι περίπου 200 εκατομμύρια άνθρωποι αντιμετωπίζουν κάποια μορφή ακράτειας, με τα ποσοστά του γυναικείου πληθυσμού ολοένα να αυξάνονται.

Ενδεικτικά, από τα 25 εκατομμύρια ενηλίκων Αμερικανών με ακράτεια ούρων το 75 – 80% είναι γυναίκες. Περίπου το 24% των γυναικών ηλικίας 18 – 44 αντιμετωπίζουν θέματα ακράτειας, ενώ το ποσοστό αυξάνεται στο 30% για γυναίκες άνω των 65 ετών.

Στην Ελλάδα, υπολογίζεται ότι 3 στις 10 γυναίκες πάσχουν από κάποια μορφή ακράτειας. Παρά τα δεδομένα αυτά, η ακράτεια ως πάθηση υποεκτιμάται.

Κατά μέσο όρο οι γυναίκες περιμένουν 6,5 χρόνια από τη στιγμή εμφάνισης του προβλήματος μέχρι τη διάγνωση του, δηλαδή την επίσκεψη σε ουρολόγο. Κατά την εξέταση διερευνώντα όλα τα πιθανά προβλήματα από τα οποία μπορεί να πλήττεται η ουροδόχος κύστη, με στόχο τον σχεδιασμό της κατάλληλης θεραπείας.

Ένας σημαντικός λόγος είναι η ανασφάλεια, η έλλειψη αυτοπεποίθησης, το αίσθημα ντροπής, καθώς και η έλλειψη ενημέρωσης, κυρίως όσον αφορά την αποτελεσματική αντιμετώπιση του προβλήματος.

Πώς λειτουργεί το ουροποιητικό σύστημα;

Τα ούρα μεταφέρονται από τα νεφρά, μέσω των ουρητήρων, στην ουροδόχο κύστη, όπου και αποθηκεύονται προσωρινά. Η ουροδόχος κύστη υποστηρίζεται από τους μύες του πυελικού εδάφους, που περιβάλλουν την ουρήθρα, η οποία παραμένει κλειστή μέχρι την ανάγκη κένωσης της ουροδόχου κύστης από ούρα, εξασφαλίζοντας έτσι στεγανότητα και αποφυγή διαρροών.

Όταν η ουροδόχος κύστη πληρωθεί με ικανοποιητική ποσότητα ούρων, κατάλληλα ερεθίσματα μεταφέρονται στο κεντρικό νευρικό σύστημα, σηματοδοτώντας την ανάγκη για έναρξη της ούρησης.

Μόλις αυτό είναι εφικτό (κατάλληλο περιβάλλον ούρησης), ο εγκέφαλος εξασφαλίζει τη χαλάρωση των μυών του πυελικού εδάφους και τη διάνοιξη της ουρήθρας, ενώ ακολουθεί η σύσπαση του μυ που περιβάλλει την ουροδόχο κύστη (εξωστήρας), επιτρέποντας την αποβολή των ούρων.

Οποιαδήποτε διαταραχή του παραπάνω μηχανισμού αποθήκευσης και αποβολής ούρων μπορεί να οδηγήσει σε ακράτεια.

Πόσοι τύποι ακράτειας υπάρχουν;

Οι κυριότεροι τύποι ακράτειας, αναφορικά με τις γυναίκες, είναι οι εξής:

• Ακράτεια προσπαθείας,
• Επιτακτική ακράτεια,
• Μεικτού τύπου ακράτεια (συνδυασμός των δύο παραπάνω).

Πότε πρέπει να επισκεφτώ τον ουρολόγο; Ποια τα βασικά συμπτώματα;

Όταν η ακράτεια καθίσταται αρκετά ενοχλητική και επηρεάζει αρνητικά τις καθημερινές δραστηριότητες, τόσο στην επαγγελματική όσο και στην κοινωνική και προσωπική ζωή, τότε η αντιμετώπισή της είναι επιτακτική.

Πιο συγκεκριμένα, τα παρακάτω συμπτώματα αποτελούν αιτία για επίσκεψη σε ουρολόγο:

• Απώλεια ούρων που προκαλεί προβλήματα στην καθημερινή δραστηριότητα,
• Απώλεια ούρων μετά από χειρουργικές επεμβάσεις, όπως ο τοκετός με καισαρική τομή ή υστερεκτομή στη γυναίκα.
• Απώλεια ούρων που επιμένει για μεγάλο χρονικό διάστημα μετά από επέμβαση ριζικής προστατεκτομής στον άνδρα.
• Σημαντική αύξηση της ούρησης σε ημερήσια βάση,
• Απώλεια ούρων πριν προλάβει ο ασθενής να πάει τουαλέτα,
• Συχνές ουρολοιμώξεις.
• Αίσθηση μη πλήρους κένωσης της κύστης μετά την ούρηση.
• Αίσθηση βάρος στην περιοχή του κόλπου ή χαμηλά στην κοιλιακή χώρα,
• Συχνό αίσθημα καύσους κατά τη διάρκεια ή αμέσως μετά την ούρηση.

Πώς γίνεται η διάγνωση της ακράτειας;

Ο διαγνωστικός έλεγχος για τον εντοπισμό της ακράτειας περιλαμβάνει:

• Λήψη ιστορικού,
• Λεπτομερή κλινική εξέταση,
• Υπερηχογραφικό έλεγχο του ουρογεννητικού συστήματος,
• Κυστεοσκοπικό έλεγχο,
• Ουροομετρικό έλεγχο.

Σε ορισμένες περιπτώσεις συστήνονται από τον ουρολόγο επιπλέον εξετάσεις, όπως:

• Διακολπικό υπερηχογράφημα,
• Κυστεομανομετρικός έλεγχος.

Τι προκαλεί την ακράτεια προσπαθείας; Ποια τα βασικά αίτια;

Η ακράτεια προσπαθείας είναι η ακούσια απώλεια ούρων που συμβαίνει κατά την άσκηση, την άρση βάρους, το γέλιο, το βήχα, το φτέρνισμα, τη σεξουαλική επαφή και άλλα.

Είναι, συνήθως, αποτέλεσμα της ανεπάρκειας των μυών του πυελικού εδάφους, και κατ’ επέκταση του σφιγκτηριακού μηχανισμού της ουρήθρας, με αποτέλεσμα κάθε αύξηση της ενδοκοιλιακής πίεσης να οδηγεί σε απώλεια ούρων

Ποιοι είναι οι παράγοντες κινδύνου για ακράτεια προσπαθείας;

Η ακράτεια προσπαθείας είναι πιο πιθανό να εμφανιστεί όταν ισχύουν μια από τις παρακάτω προϋποθέσεις ή συνδυασμός αυτών:

• Ηλικία,
• Εγκυμοσύνη/τοκετός,
• Εμμηνόπαυση/ Ορμονικοί παράγοντες,
• Σωματικό βάρος/Παχυσαρκία,
• Πρόπτωση/Δυσλειτουργία πυελικού εδάφους,
• Συμπτώματα από το κατώτερο ουροποιητικό σύστημα,
• Ιστορικό υστερεκτομής,
• Φαρμακευτική αγωγή (ρυθμιστές οιστρογόνων, α-ανταγωνιστές)

Τι επιπτώσεις έχει η ακράτεια προσπαθείας;

Όταν δεν αντιμετωπιστεί, η ακράτεια προσπαθείας επηρεάζει τη συναισθηματική, κοινωνική και ψυχολογική ζωή των ανθρώπων, με αρνητικές συνέπειες στην προσωπική, επαγγελματική και κοινωνική ζωή των ασθενών. Γι’ αυτό και συνοδεύεται από διαρκές άγχος και συμπτώματα κατάθλιψης.

Τι είναι η επιτακτική ακράτεια;

H επιτακτική ακράτεια είναι η ακούσια απώλεια ούρων που συνοδεύεται ή ακολουθεί την έντονη επιθυμία για ούρηση (έπειξη), που δεν μπορεί ο ασθενής να αναβάλλει.

Η επιθυμία αυτή μπορεί να παρουσιαστεί σε οποιαδήποτε φάση πλήρωσης της ουροδόχου κύστης με ούρα, ανεξαρτήτως του ενδοκυστικού όγκου αυτής.

Ο τύπος αυτός της ακράτειας οφείλεται σε ακούσιες συσπάσεις του μυ που περιβάλλει την ουροδόχο κύστη (εξωστήρας).

Που οφείλεται η επιτακτική ακράτεια;

Η επιτακτική ακράτεια μπορεί να οφείλεται σε νευρολογικές παθήσεις, όπως νόσος του Πάρκινσον (Parkinson disease), σκλήρυνση κατά πλάκας, αγγειακά εγκεφαλικά επεισόδια και άλλες.

Ωστόσο, μπορεί να μην υπάρχουν σαφή αίτια εμφάνισης (ιδιοπαθής υπερλειτουργικός εξωστήρας).

Τι είναι η μεικτού τύπου ακράτεια;

Η μεικτού τύπου ακράτεια αποτελεί συνδυασμό της ακράτειας επιτακτικού τύπου και της ακράτειας προσπαθείας. Η ασθενής παρουσιάζει απώλεια ούρων τόσο κατά την αύξηση τις ενδοκοιλιακής πίεσης όσο και κατά μετά από ακούσιες συσπάσεις του εξωστήρα. Στην περίπτωση αυτή η θεραπευτική προσέγγιση εστιάζεται στο προεξάρχων τύπο ακράτειας.

Ποια η κατάλληλη θεραπεία για αντιμετώπιση στην ακράτεια ούρων;

Η θεραπεία της ακράτειας εξαρτάται από την ακριβή αιτία και τη βαρύτητα του προβλήματος, το ιστορικό και τις προσδοκίες της ασθενούς και περιλαμβάνει από αλλαγές του τρόπου ζωής, φαρμακευτική αγωγή ή χειρουργική αποκατάσταση.

Πώς θεραπεύεται η ακράτεια προσπαθείας;

Για την ακράτειας προσπαθείας υπάρχουν αρκετές θεραπευτικές επιλογές, ανάλογα με τη βαρύτητα του κάθε περιστατικού.

Ειδικότερα, ο ουρολόγος σας μπορεί να σας συστήσει κάποια από τις παρακάτω θεραπείες:

• Θεραπείες συμπεριφοράς,
• Ασκήσεις πυελικού εδάφους/ Φυσικοθεραπείες, Βιοανάδραση και Ηλεκτροδιέγερση,
• Ουρηθρική έγχυση διογκωτικών υλικών,
• Χειρουργική θεραπεία.

Τι είναι οι θεραπείες συμπεριφοράς;

Οι θεραπείες συμπεριφοράς, αφορούν αλλαγές στον τρόπο ζωής και υιοθέτηση συνηθειών που βοηθούν στην αντιμετώπιση της ακράτειας προσπαθείας, όπως:

• Ημερολόγιο ούρησης,
• Μείωση πρόσληψης υγρών,
• Προγραμματισμένη ούρηση,
• Μείωση καφεΐνης,
• Αποφυγή υψηλού-φορτίου ασκήσεων.

Τι είναι οι ασκήσεις πυελικού εδάφους;

Οι εν λόγω ασκήσεις ενδυναμώνουν τους μύες της λεκάνης. Ως θεραπεία, συχνά προτείνεται σε συνδυασμό τους με τη βιοανάδραση και την ηλεκτροδιέγερση.
Σύμφωνα με τη διεθνή βιβλιογραφία, οι ασκήσεις πυελικού εδάφους είναι αποτελεσματικές στην αντιμετώπιση της ακράτειας προσπαθείας και ωφελούν τους ασθενείς όλων των ηλικιακών ομάδων.

Η αποτελεσματικότητά τους μπορεί να είναι μεγαλύτερη όταν εκτελούνται με εξειδικευμένο φυσικοθεραπευτή ή νοσηλεύτρια.

Η βιοανάδραση, για την οποία διατίθενται και οικιακές μονάδες, είναι μια θεραπεία που αποδεικνύεται ωφέλιμη σε ένα σημαντικό ποσοστό ασθενών, ενώ η ηλεκτροδιέγερση βοηθάει στην ενεργοποίηση κατάλληλων μυϊκών ινών.

Θα πρέπει να σημειωθεί ότι για να είναι οι ασκήσεις πυελικού εδάφους αποτελεσματικές ως θεραπεία, απαιτούνται 10 – 12 συνεδρίες υπό παρακολούθηση από εκπαιδευμένο προσωπικό.

Πώς αντιμετωπίζεται χειρουργικά η ακράτεια προσπαθείας;

Η χειρουργική αποκατάσταση αποτελεί θεραπεία εκλογής για την ακράτεια προσπαθείας. Υπάρχουν διάφορες θεραπευτικές επιλογές, όπως οι:

⦁ Ουρηθρική έγχυση διογκωτικών υλικών
⦁ Οπισθοηβική ανάρτηση/ Burch
⦁ Διακολπικές ταινίες

Πώς αποκαθίσταται η ακράτεια προσπαθείας με διακολπικές ταινίες;

Η χειρουργική επέμβαση εκλογής για την αποκατάσταση της ακράτειας προσπαθείας είναι η τοποθέτηση κολπικής ταινία χωρίς τάση.

Στην εν λόγω επέμβαση, τοποθετείται κάτω από την ουρήθρα με σκοπό τη στήριξη (και περιορισμό της κινητικότητας) αυτής κατά την αύξηση της ενδοκοιλιακής πίεσης με αποτελέσματα την εγκράτεια χωρίς να προκαλεί απόφραξη κατά την ούρηση.

Η τοποθέτηση της ταινίας μπορεί να γίνει είτε δια του προκυστικού χώρου (TVT – Tension-free Vaginal Tape ), μέσω δυο πολύ μικρών οπών στο εφηβαίο, είτε δια του θυρεοειδούς τρήματος (TOT – TransObturator vaginal Tape), δηλαδή δυο πολύ μικρών τομών στην έσω επιφάνεια των μηρών αντίστοιχα.

Τα ποσοστά επιτυχίας και των δυο τεχνικών είναι πολύ υψηλά, υπερβαίνοντας το 90%, ενώ η διάρκεια της επέμβασης δεν ξεπερνά τα 20 λεπτά.

Η ασθενής έχει άμεσα ορατά αποτελέσματα εγκράτειας, χωρίς μετεγχειρητικό πόνο και ακαλαίσθητες ουλές.

Τι είναι η οπισθοηβική ανάρτηση του κόλπου / επέμβαση κατά Burch;

Η οπισθοηβική ανάρτηση του κόλπου είναι επέμβαση που γίνεται διακοιλιακά, κατά την οποία ο κόλπος αναρτάται προς τα πάνω με σκοπό τον περιορισμό της κινητικότητας της ουρήθρας κατά την αύξηση της ενδοκοιλιακής πίεσης. Πλέον η επέμβαση αυτή μπορεί να γίνει και ρομποτικά.

Η ρομποτικά υποβοηθούμενη ουρηθροπηξία κατά Burch αποτελεί μια αποτελεσματική επιλογή σε ασθενείς που πρόκειται να υποβληθούν σε ταυτόχρονη επέμβαση αποκατάστασης της πρόπτωσης του πυελικού εδάφους (ιεροκολποπηξία) ή σε ασθενείς με ανεπιτυχές προηγηθέν χειρουργείο αποκατάστασης της ακράτειας.

Η ρομποτικά υποβοηθούμενη ουρηθροπηξία κατά Burch είναι μια επέμβαση με μικρό χρόνο νοσηλείας, μηδαμινό πόνο, ελάχιστη διεγχειρητική αιμορραγία και άμεση επιστροφή στις καθημερινές δραστηριότητες.

Τι είναι η ουρηθρική έγχυση διογκωτικών υλικών;

Ο σκοπός της τοποθέτησης αυτών των διογκωτικών υλικών στην περιοχή του σφιγκτήρα είναι η βελτίωση της σύγκλεισης της ουρήθρας. Η επέμβαση είναι ταχύτατη και ανώδυνη, ωστόσο απαιτεί επανάληψη της θεραπείας και γενικά τα ποσοστά επιτυχίας είναι μικρότερα σε σχέση με αυτά της διακολπικής ταινίας.

Οι ιδανικοί υποψήφιοι για την επέμβαση της ουρηθρικής έγχυσης διογκωτικών υλικών είναι οι ασθενείς με τα παρακάτω χαρακτηριστικά:

• Ενδογενής ανεπάρκεια του σφιγκτήρα (Κοιλιακή πίεση διαφυγής, ALPP < 100 cmH2O),
• Ανεπάρκεια ουρηθρικού μηχανισμού,
• Ηλικιωμένοι με ουρηθρική ατροφία,
• Επίμονη ακράτεια προσπαθείας μετά από αποτυχία μεσο-ουρηθρικής ταινίας ακράτειας,
• Όταν δεν επιθυμείται η χρήση συνθετικής ταινίας ή χειρουργείο,
• Νέες κυοφορούσες γυναίκες.

Πώς θεραπεύεται η επιτακτική ακράτεια;

Η επιτακτική ακράτεια αντιμετωπίζεται κατά κύριο λόγο με φαρμακευτική αγωγή. Υπάρχει ένα μεγάλο φάσμα φαρμακευτικών σκευασμάτων που επιδρούν σε υποδοχείς (χολινεργικούς ανταγωνιστές / β3-αγωνιστές) στην ουροδόχο κύστη, αναστέλλοντας τις ακούσιες συσπάσεις της ουροδόχου κύστης και κατ’ επέκταση μειώνοντας την επιτακτική ακούσια απώλεια ούρων.

Εναλλακτική επιλογή σε ασθενείς που δεν ανταποκρίνονται στην φαρμακευτική αγωγή αποτελεί η ενδοκυστική έγχυση αλλαντικής τοξίνης, η οποία μπορεί να πραγματοποιηθεί είτε στην κλινική είτε στο χειρουργείο.

Κατά την ενδοκυστική έγχυση αλλαντικής τοξίνης, γίνεται έγχυση του φαρμάκου δια βελόνης και υπό ενδοσκοπική όραση σε πολλαπλά σημεία της ουροδόχου κύστης.

Σκοπός της επέμβασης αυτής είναι η απευαισθητοποίηση των νευρικών απολήξεων που προκαλούν υπερδραστηριότητα της ουροδόχου κύστης. Απαιτείται επανάληψη των εγχύσεων μετά από 6-8 μήνες.